Incoterms ve Nakliyat Sigortası: FOB, CIF, CIP'te Kim Sigortalar?
Yayın: 2026-10-14 · Nakliyat
İthalat ve ihracatta nakliyat sigortasını kim yaptırır? Incoterms 2020'de risk geçişi, CIF ile CIP teminat farkı ve proforma öncesi kontrol listesi.
İthalat ya da ihracat yapan işletmelerin nakliyat sigortasıyla ilgili en sık sorduğu soru şudur: "Bu yükü biz mi sigortalayacağız, karşı taraf mı?" Cevap poliçede değil, satış sözleşmesindeki teslim şeklinde yazar. EXW, FOB, CIF gibi üç harfli kısaltmalar Milletlerarası Ticaret Odası'nın (ICC) Incoterms kurallarıdır ve yükün riskinin hangi noktada satıcıdan alıcıya geçtiğini belirler. Sigorta ihtiyacı da bu noktaya göre şekillenir.
Bu yazıda Incoterms 2020'ye göre sigortanın kimde olduğunu, CIF ile CIP arasındaki teminat farkını ve proforma faturayı onaylamadan önce bakılması gereken noktaları anlatıyoruz.
Risk Nerede Geçiyorsa Sigorta İhtiyacı Oradan Başlar
Incoterms kuralları iki soruyu cevaplar: taşıma masraflarını kim öder ve yükün riski hangi noktada alıcıya geçer. Sigorta açısından belirleyici olan ikinci sorudur. Risk alıcıya geçtikten sonra yolda oluşan hasar alıcının zararıdır; o noktadan sonrası için sigortayı düşünmesi gereken de alıcıdır.
Örneğin EXW (işyerinde teslim) şartında satıcı malı kendi deposunda alıcının emrine hazır eder ve risk o anda geçer. Araca yükleme dahil bütün yolculuk alıcının riskindedir. FOB şartında risk, yük yükleme limanında gemiye yüklendiğinde alıcıya geçer. DAP ya da DDP gibi varışta teslim şartlarında ise risk yolculuk boyunca satıcıda kalır ve yükü varış yerine kadar korumak satıcının çıkarınadır.
Kuralların büyük çoğunluğunda taraflardan hiçbiri karşı tarafa karşı sigorta yaptırmakla yükümlü değildir. Riski taşıyan taraf, kendi zararını önlemek için sigorta yaptırır. Satıcıya alıcı lehine sigorta yaptırma yükümlülüğü getiren iki kural vardır: CIF ve CIP.
CIF ve CIP: Satıcı Sigortalar, Risk Alıcıdadır
CIF ve CIP'te sigortayı satıcı kendi masrafıyla yaptırır. Ancak risk, CIF'te yük yükleme limanında gemiye yüklendiğinde, CIP'te ise yük ilk taşıyıcıya teslim edildiğinde alıcıya geçer. Yani satıcı, yolculuğun büyük bölümünde riski artık kendisinde olmayan bir yük için sigorta yaptırır. Hasar olduğunda tazminatı talep edecek olan çoğunlukla alıcıdır. Bu yüzden ithalatçının, poliçeyi ya da sigorta sertifikasını sevk evrakıyla birlikte eline aldığından emin olması gerekir.
İki kuralın asgari teminat düzeyi farklıdır. ICC'ye göre CIF'te satıcının yaptırması gereken asgari teminat Institute Cargo Clauses (C) düzeyindedir; bu, yalnızca sayılan belirli risklere karşı dar bir teminattır. Incoterms 2020 ile CIP'te çıta yükseltildi ve satıcının Institute Cargo Clauses (A), yani "tüm riskler" düzeyinde teminat sağlaması istendi. CIF yalnızca deniz ve iç su yolu taşımalarında kullanılır, CIP ise her taşıma türüne uygundur.
Taraflar sözleşmede farklı bir teminat düzeyi kararlaştırabilir. Kararlaştırmazlarsa asgari düzey geçerli olur. CIF ile mal alan bir ithalatçı bunu bilmeli: (C) düzeyindeki bir poliçede, örneğin hırsızlık gibi pek çok hasar türü teminat dışında kalabilir. Hangi risklerin kapsandığı poliçenin kendisinde yazar ve okunmadan kabul edilmemelidir.
Yurt Dışında Yapılan Poliçe Geçerli mi?
5684 sayılı Sigortacılık Kanunu'nun 15. maddesine göre Türkiye'de yerleşik kişiler, Türkiye'deki sigortalanabilir menfaatlerini Türkiye'de faaliyette bulunan sigorta şirketlerine yaptırmak zorundadır. Aynı madde ihracat ve ithalat konusu malların nakliyat sigortasını bu kuralın istisnaları arasında sayar; bu sigorta yurt dışında da yaptırılabilir. Dolayısıyla CIF ya da CIP ile ithalat yapan bir işletmenin, yabancı satıcının kendi ülkesinde yaptırdığı poliçeyi kabul etmesinde hukuki bir engel yoktur.
Asıl soru, hasar anında bu poliçenin nasıl işleyeceğidir. Yabancı sigortacının Türkiye'de hasar temsilcisi var mı, tazminat hangi para biriminde ve kime ödenir, yazışmalar hangi dilde yürür? Bunlar belirsizse ithalatçı, satıcının asgari teminatına ek olarak kendi adına Türkiye'de bir poliçe yaptırmayı düşünebilir. Aynı yük için iki poliçe bulunduğunda tazminatın nasıl paylaşılacağı poliçe şartlarına bağlıdır, bu yüzden ikinci poliçeyi yaptırırken mevcut sigortayı bildirmek gerekir.
İhracatçı için tersi geçerlidir. Satışı FOB ya da FCA ile yapıyorsanız, yük teslim noktasına ulaşana kadar risk sizdedir. Depodan limana ya da teslim yerine kadar olan iç taşıma, "sigortayı alıcı yaptırıyor" düşüncesiyle çoğu zaman sigortasız bırakılır.
Proformayı Onaylamadan Önce Kontrol Listesi
Teslim şeklinin yeri ve sürümü açık mı? "FOB İstanbul" yerine "FOB Ambarlı Limanı, Incoterms 2020" gibi bir ifade belirsizliği azaltır. CIP'teki yükseltilmiş teminat Incoterms 2020 ile geldiği için, eski sürüme atıf yapan bir sözleşmede aynı düzeyi beklemek yanıltıcı olabilir.
CIF ya da CIP ile alıyorsanız: sözleşmede teminat düzeyi açıkça yazılmış mı, sigorta sertifikası evrakla birlikte size gelecek mi, poliçede hasar halinde başvurulacak temsilci belirtilmiş mi?
EXW, FCA, FOB, CFR ya da CPT ile alıyorsanız: risk sizde. Poliçenin yük yola çıkmadan başlaması gerekir; yük yoldayken fark edilen bir sigorta eksikliği, o ana kadar oluşmuş bir hasarı kurtarmaz.
DAP, DPU ya da DDP ile satıyorsanız: yolculuk boyunca risk sizde. Varış ülkesindeki boşaltma ve son teslim aşamasının teminata dahil olup olmadığını poliçede kontrol edin.
Sıkça Sorulan Sorular
Incoterms malın mülkiyetinin ne zaman geçtiğini de belirler mi?
Hayır. Incoterms kuralları masrafların ve riskin taraflar arasında nasıl paylaşılacağını düzenler. Mülkiyetin ne zaman geçtiği satış sözleşmesine ve sözleşmeye uygulanacak hukuka göre belirlenir; ödeme şartları da bu konuda belirleyici olabilir.
Sigortayı kendimiz yaptırmak istiyoruz, CIF yerine ne seçebiliriz?
Deniz yolu taşımasında CFR, sigorta dışında CIF ile aynı paylaşımı öngörür; navlunu satıcı öder, sigortayı alıcı kendisi yaptırır. Diğer taşıma türlerinde CIP'in sigortasız karşılığı CPT'dir. Böylece aynı yük için iki ayrı poliçeyle uğraşmazsınız.
Hava kargoyla gelen bir yük için CIF kullanılabilir mi?
CIF yalnızca deniz ve iç su yolu taşımaları için tasarlanmıştır. Hava, kara ya da birden fazla taşıma türünün birlikte kullanıldığı sevkiyatlarda satıcının sigorta yaptırması isteniyorsa doğru kural CIP'tir.
Incoterms yurt içi satışlarda da kullanılabilir mi?
Evet, Incoterms 2020 kuralları yurt içi satış sözleşmelerinde de kullanılabilir. Yurt içi taşımalarda taşıyıcının kanuni sorumluluk sınırları ayrıca önem taşır; bu konu emtia nakliyat sigortası rehberimizde ayrıntılı olarak anlatılıyor.
İlgili sigorta ürünleri: Nakliyat Sigortası · İşyeri Paket Sigortası
Adres: Yıldırım Mh. Ali Fuat Başgil Cd. No: 68B, Bayrampaşa, İstanbul 34030, Türkiye
Telefon: +90 212 617 99 54 · +90 212 537 45 15
WhatsApp: +90 549 101 39 39
E-posta: info@atakansigorta.com
← Tüm Rehber Yazıları
Sitenin tamamını görüntülemek için JavaScript'i etkinleştirin.
